ثبت نام کاربر     ورود به سایت
 نمایش مقاله  

مقالات | طبقه بندی موضوعی | جستجو | RSS

۱۳۹۳ يازدهم تير
شب امتحان، قرص ريــتالين و باقي قضايا
ارسال از گروه مقالات       گروه: روان‌شناسي سلامت, روان شناسی بالینی, روان شناسی پزشکی
تعداد مشاهدات: 1864          تعداد نظرات: 0

پرونده‌اي درباره يک داروي پرسروصدا
شب امتحان، قرص ريــتالين و باقي قضايا

نویسنده: دکتر فاطمه خالقي

اعتقاد به تقويت‌حافظه، افزايش تمرکز و دقت دانشجويان در هنگام درس خواندن به ويژه در شب‌هاي امتحان با ريتالين، از علل گرايش دانشجويان به مصرف اين قرص است. ريتالين هم مثل هر دارويي عوارضي دارد که شايع‌ترين عوارض مصرف خودسرانه‌اش عبارتند از: عصبانيت و بي‌خوابي، حالت تهوع و استفراغ، احساس سرگيجه و سردرد و افزايش ضربان قلب و فشار خون. چهره واقعي ريتالين در پشت داستان‌هاي مثبت و منفي که برايش گفته‌اند در ابهام فرو رفته است ولي کجاي اين ابهام مشکل زاست؟ آنجا که متاسفانه استفاده بي‌رويه از اين دارو و بدون تجويز و نظارت پزشک از يکسو و گفته‌هايي مبني بر اعتيادآور بودن اين دارو در همه موارد، استفاده اين قرص را براي بچه‌هاي بيش‌فعال که به آن نياز دارند، دچار مشکل و خانواده‌هاي آنها را دچار ترديد کرده است. شايد اين جمله معروف بنيانگذار جمهوري اسلامي را همه به ياد داشته باشند که فرمودند: «تلويزيون بايد دانشگاه عمومي باشد» اما با توجه به حضور پررنگ شرکت‌هاي تجاري در تمام ساعات و در تمام برنامه‌هاي اين «دانشگاه عمومي»، متاسفانه گاهي سطح آن از دبستان هم پايين‌تر مي‌رود.گاهي بيان مطالب کمتر علمي و گاهي نشر برخي شايعه‌ها در اين رسانه فراگير، برخي از داروها را از رديف داروهاي درماني خارج و دست پزشکان را براي درمان بيش‌فعالي کودکان خالي کرده است. متاسفانه پزشکان امروزه بايد براي تجويزهاي دارويي خود علاوه بر در نظر گرفتن شرايط بيمار و بيماري،
بيشتر مراقب آنچه در تلويزيون يا راديو گفته شده است هم باشند. حال که تنور امتحانات دانشگاه‌ها گرم و توصيه به دوپينگ براي شب‌هاي امتحان با ريتالين در اوج است، به اين بهانه پرونده‌اي براي اين دارو گشوده‌ايم و سعي کرده‌ايم اين دارو را به جايگاه يک دارو بازگردانيم.

بچه‌هاي بيش‌فعال را از کجا بشناسيم؟

اختلال بيش‌فعالي معمولا از 2 سالگي به بعد شروع مي‌شود و 3 نوع دارد؛ بيشتر كودكان بيش‌فعال دچار مشكل تمركز هم هستند و شايع‌ترين نوع بيش‌فعالي، در كودكان پرتحرك و پرجنب‌وجوش و همزمان مشكل توجه و تمركز است. نوع دوم، در كودكاني ديده مي‌شود كه فقط مشكل پرتحركي و عملكرد تكانه‌اي دارند و نوع سوم، در كودكاني است كه فقط دچار مشكل تمركزند.

شيوع اين اختلال در جامعه 5-3 درصد است. مطالعه‌ها در نمونه‌هاي ايراني هم نشان داده كه 6-5 درصد كودكان كشور ما دچار بيش‌فعالي هستند. آمارهاي ما با آمارهاي جهاني مطابقت دارد و اين اختلال به طور شايع‌تر در اولين پسر خانواده‌ها و به طور كلي در جنس مذكر بيش‌ از جنس مونث ديده مي‌شود.


علائم بيش‌فعالي متعددند

معمولا كودكان بيش‌فعال كم‌تمركز، پرتحرك و پرجنب‌وجوش، مرتب در حال دويدن و پريدن‌اند. آنها دست به كارهاي خطرناك مي‌زنند و نمي‌توانند عواقب عملكرد خود را پيش‌بيني كنند. بچه‌هاي طبيعي وقتي دست به كار خطرناكي مي‌زنند و دچار آسيبي مي‌شوند، معمولا عبرت مي‌گيرند در حالي كه كودكان بيش‌فعال عبرت‌پذير نيستند و ممكن است عمل خطرناكي را چند بار تكرار كنند.

بچه‌هاي بيش‌فعال را در خانه معمولا در حالي كه روي كابينت، درراور و به طور كلي در ارتفاع هستند، مي‌بينيد. آنها اين كارهاي خطرناك را در طول روز چندبار انجام مي‌دهند به همين علت احتمال آسيب‌ديدنشان زياد است.

خيلي از بچه‌هاي بيش‌فعال، عملكرد تكانه‌‌اي هم دارند؛ يعني رفتارهاي ناگهاني از آنها سر مي‌زند. مثلا كودك نشسته و ناگهان كنترل تلويزيون كه دستش است، پرتاب مي‌كند. اين رفتارها به صورت‌هاي ديگر هم بروز مي‌كند؛ مثلا ممكن است كودك ناگهان روي دوش پدر يا جفت‌پا روي شكم او بپرد! يا وقتي در حال ردشدن از كنار بچه‌ ديگري است، بدون اينكه مشكلي ايجاد شده باشد، به او ضربه‌اي بزند يا هلش دهد!

اين رفتارهاي ناگهاني و تكانشي اغلب كودكان بيش‌فعال، باعث آزار و اذيت ديگران مي‌شود.


مشكل عدم تمركز از دبستان معلوم مي‌شود

مشكل بچه‌هاي بيش‌فعال كه تمركز ندارند، معمولا خود را از دوران مهدكودك نشان مي‌دهد، آنها حوصله انجام بازي‌هاي فكري ندارند و از انجام كارهاي فكري كه بايد روي آن تمركز داشته باشند، خودداري مي‌كنند. اين كودكان معمولا فراموشكار و حواس‌پرت هستند.

آنها در مهدكودك در يادگيري شعر هم مشكل پيدا مي‌كنند چون اين كار به توجه و تمركز نياز دارد. در نقاشي هم چندان موفق نيستند چون انجام اين كار مستلزم اين است كه مدتي يكجا بنشينند، علاوه بر اين، براي تمام كردن طرح و رنگ‌آميزي كامل هم به مشكل برمي‌خورند به طوري كه مي‌بينيم كودك نقاشي را نصفه رها مي‌كند يا فقط طراحي مي‌كند و اصلا آن را رنگ مي‌كند يا اين كار را نيمه‌كاره و بي‌دقت انجام مي‌دهد.

بچه‌هاي بيش‌فعال نام دوستانشان را هم فراموش مي‌كنند حتي ‌امكان دارد اسامي افراد نزديك را هم فراموش كنند و مرتب از پدر يا مادرشان مي‌پرسند اسم اين آقا يا خانم چه بود؟

به همين دلايل، گاهي از همان دوران مهد، مربي شكايت مي‌كند كودك بيش‌فعال نظم كلاس را به هم مي‌زند، سر جاي خود نمي‌نشينند و مرتب راه مي‌رود. بچه‌هاي بيش‌فعال زياد حرف مي‌زنند، تن صدايشان بلند است و در كار و حرف ديگران دخالت مي‌كنند.

براي تشخيص بيش‌فعالي، اين علائم بايد حداقل در دو محيط ديده شود؛ مثلا در خانه و مهدكودك، در مدرسه و در مهماني‌ها. كنترل بچه‌هاي بيش‌فعال وقتي با مادر خود تنها در منزل هستند، راحت‌تر است و كمتر مشكل ايجاد مي‌كنند ولي وقتي نفر سومي مثل پدر يا خواهر و برادر وارد مي‌شوند، جنب‌وجوش و تحرك آنها بيشتر مي‌شود و در مهماني‌ها كنترلشان بسيار سخت‌تر خواهدبود.

يكي از كارهاي خطرناكي كه جزو عملكرد تكانه‌اي بچه‌هاي بيش‌فعال است، اين است كه ناگهان دست پدرومادر را رها و وسط خيابان شروع به دويدن مي‌كنند. متاسفانه بارها چنين رفتارهايي باعث وقوع حادثه‌ شديدي براي اين بچه‌ها شده است.

كودكاني كه فقط مشكل تمركز دارند، مي‌توانند بسيار آرام باشند به همين دليل مشكل آنها دير تشخيص داده مي‌شود. بچه‌هاي بيش‌فعال- كم‌تمركز رفتارهاي نامطلوبي دارند كه باعث مي‌شود پدرومادر سريع‌تر آنها را نزد روان‌پزشك ببرند در حالي كه تشخيص مشكل بچه‌هايي كه فقط عدم‌تمركز دارند، به دليل آرام بودن، حتي ممكن است به سنين اول و دوم دبستان بكشد.


بچه‌هاي كم‌تمركز در ديكته و رياضي مشكل دارند

والدين معمولا قبل از اين سنين متوجه كم‌تمركز‌ي آنها نمي‌شوند ولي وقتي سنشان بيشتر مي‌شود، مشكل تمركز مخصوصا در سال‌هاي ابتدايي بروز مي‌كند. دو درسي كه بيش از هر چيز به تمركز نياز دارد، ديكته و رياضي است و مي‌بينيم اين بچه‌ها در ديكته‌هايشان بي‌دقتي زيادي دارند مثلا كلمات را جا مي‌اندازند، سركش و نقطه كلمات و تشديد را نمي‌گذارند و... ممكن است كلمه‌اي را در جمله‌اي درست و همان را در جمله‌اي ديگر غلط بنويسند يا كلمه سختي را درست اما كلمه ساده‌اي مثل «از» را غلط مي‌نويسند.

اين بچه‌ها در رياضي هم اشتباه‌هاي زيادي مي‌كنند كه ناشي از بي‌دقتي است مثلا به قسمت اول مساله‌اي كه دو بخش دارد پاسخ مي‌دهند ولي اصلا پاسخگويي به قسمت دوم را فراموش مي‌كنند يا راه‌حل را درست مي‌نويسند اما جواب نهايي را جابجا مي‌نويسند. به طوري كه وقتي معلم يا والدين برگه امتحاني او را مي‌بينند، متوجه مي‌شوند علت اشتباه‌ها، درك نكردن مفاهيم پايه‌اي نيست بلكه ناشي از بي‌دقتي و كم‌تمركزي است.

كودكان كم‌تمركز در مدرسه وسايل خود را جا مي‌گذارند و مرتب آنها را گم مي‌كنند و صحبت‌هاي معلم را در مورد تكاليف روزانه از ياد مي‌برند. معلم‌ها معمولا آنها را مبهوت و گيج توصيف مي‌كنند و مي‌گويند مجبورند مدام صدايشان كنند تا حواسشان به كلاس جمع شود.

هر چقدر اين بچه‌ها در رديف‌هاي عقب‌تر كلاس بنشينند و هر چقدر كلاس جمعيت بيشتري داشته باشد، مشكل نداشتن تمركزشان بيشتر مي‌شود بنابراين برايشان كلاس‌‌هاي خلوت و نشستن در رديف‌هاي اول مناسب‌تر است. علاوه بر اين، معلم مدام بايد آنها را موردخطاب قرار دهد.

اينگونه بچه‌ها در خانه هم براي نشستن سر تكاليف مشكل دارند، خيلي زود خسته مي‌شوند، جمله‌هايي مثل «حوصله‌ام سر رفت» و «دوست ندارم» را مرتب مي‌توان از آنها شنيد. از طرفي اين كودكان به طور مستمر تكاليفشان را انجام نمي‌دهند و با كوچك‌ترين صدايي حواسشان پرت مي‌شود.

اين علائم نشان مي‌دهد كودك مشكلي دارد كه مي‌تواند مشكل اختلال تمركز و توجه باشد. پس اگر تعداد زيادي از اين علائم در فرزند شما وجود داشت و مشاهده كرديد مربي و ديگران از رفتار او شكايت دارند، حتما بايد او را نزد روان‌پزشك كودك ببريد. در صورتي كه اختلال بيش‌فعالي، كمبود توجه و تمركز يا هر كدام از انواعي كه برايتان برشمرديم در او تشخيص داده شد، حتما بايد درمان شروع شود.


درمان بايد زود شروع شود

خيلي‌وقت‌ها پدرومادر حاضر به پذيرش دچار بودن فرزندشان به اين اختلال‌ها و درمان آن نيستند و در صورتي كه اگر فرزندشان كم‌خوني يا ديابت داشته باشد، خيلي‌راحت‌تر آن را مي‌پذيرند و درمان دارويي را شروع مي‌كنند.

خيلي از والدين هم رفتارهاي فرزندشان را با شيطنت و بازيگوشي طبيعي اشتباه مي‌گيرند و مخصوصا پدرها مساله دچار بودن كودك را به بيش‌فعالي و مشكل تمركز را انكار و مشكلاتي سر راه درمان او ايجاد مي‌كنند. علت اصلي بروز بيش‌فعالي مشخص نيست اما ژنتيك در اين زمينه نقش مهمي دارد.

معمولا بهبود آنها هم در سنين كمتر از 12 سال اتفاق نمي‌افتد و از 12 تا 20 سالگي، بهبود مي‌يابند. اولين علامتي كه نشان مي‌دهد شخص مبتلا رو به‌ بهبود است، بهترشدن بيش‌فعالي، پرتحركي و پرجنب‌وجوشي است و در اغلب موارد نداشتن تمركز، آخرين علامتي است كه بهبود مي‌يابد و بهبود آن گاهي تا 20 سالگي هم طول مي‌كشد.

يادمان باشد كه برخي از اين علائم كه درباره‌شان صحبت كرديم، به صورت تغييريافته در دوره جواني و بزرگسالي اين بچه‌ها هم ممكن است ديده شود؛ يعني اختلال بيش‌فعالي، اختلالي است كه در طول دوره عمر فرد او را تا سال‌هاي بسياري درگير مي‌كند حتي اختلال بيش‌فعالي بالغان هم وجود دارد.


درمان ديرهنگام عواقب دارد

پس مساله مهم اول، تشخيص زودرس و دوم درمان به موقع است زيرا اگر اين بچه‌ها به موقع درمان نشوند، عواقب روان‌شناسي زيادي برايشان خواهدداشت مثلا به‌دليل بازخوردهاي منفي كه از محيط اطراف مي‌گيرند، اولا بيشتر در معرض كودك‌آزاري هستند كه ممكن است به صورت سرزنش، تحقير و حتي تنبيه بدني باشد. خيلي‌وقت‌ها مرتب به اين بچه‌ها مي‌گويند بدي، بي‌تربيتي و... در حالي كه به كار بردن اين واژه‌ها باعث مي‌شود خودانگاره‌اي كه از كودك خود دارد، منفي شود و در طول زمان اعتمادبه‌نفسش را از دست بدهد. در نتيجه پس از مدتي همان رفتارهاي نامطلوبي كه جامعه از او انتظار دارد، در وجودش نهادينه مي‌شود و از او سر مي‌زند. بديهي است كه ادامه اين سرزنش‌ها و تحقيرها ممكن است به افسردگي دوران كودكي هم تبديل شود.

از عوارض بيش‌فعالي در دوران جواني، مستعد بودن به اعتياد، افسردگي و اختلال‌هاي دوقطبي است. كودكان بيش‌فعال- كم‌تمركز، در برخي موارد علاوه بيش‌فعالي و مشكل در تمركز، دچار اختلال‌ ديگري هم هستند كه در بررسي‌ها حتما بايد آن توجه كرد؛ يعني اختلال يادگيري. بچه‌هايي كه مخصوصا مشكلاتي در يادگيري خواندن، نوشتن و رياضي دارند، معمولا به اين اختلال‌ هم مبتلا هستند و اگر كودكي در دوران ابتدايي دچار اين اختلال بود، بايد درمان خاص آن هم برايش انجام شود.


منبع: هفته نامه سلامت

نظرات کاربران
در حال حاضر نظری در مورد مقاله داده نشده است. می توانید به عنوان اولین نفر نظر خود را ارسال نمایید!
جهت ارسال نظر باید تأیید هویت شده باشید. می توانید در اینجا مشخصات خود را وارد نمایید.


 

تمام حقوق مادی و معنوی برای مؤسسه آلاچیق روان محفوظ می باشد       سیاست گذاری سایت   روش استفاده از سایت